پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣ - سازمان ديانت و برنامههايى براى فردا
سازمان ديانت و برنامههايى براى فردا
مجيد توسلى
آسياى صغير (تركيه كنونى) همواره محل نزاع و اختلاف بين شرق و غرب بوده است. از جنگهاى هخامنشيان و دولتشهرهاى يونانى تا جنگهاى هفتصد ساله ايران و روم، اين سرزمين كانون التهاب و تنش بوده است. بعد از ظهور اسلام نيز اين روند ادامه يافت.
از درگيرى سلجوقيان مسلمان با بيزانس تا فتح استانبول توسط سلطان محمد فاتح، امپراتور عثمانى، اين سرزمين را به صورت دشمن سرسخت غرب درآمد، اما با فروپاشى امپراتورى عثمانى، اين روند متفاوت شد و تركيه جديد بهشت گمشده خود را در آن سوى «بسفر» (١) جستوجو كرد.
كشورى كه زمانى مركز طولانىترين خلافت - ظاهرا - اسلامى بود، اينك به سرزمينى با حكومت لائيك تبديل شده است. با اين حال، مسلمان بودن بيش از ٩٨ درصد مردم اين كشور و نيز سياست «پان تركيسم» اين حكومت كه منطقه نفوذى آن غالبا در ميان مسلمانان مىباشد توجه به دين و مذهب را به عنوان وسيلهاى در خدمتحكومت قرار داده است. همانگونه كه گفتيم، امپراتورى عثمانى آخرين خلافت رسمى اسلامى بود. نظام امپراتورى شديدا متمركز و مبتنى بر مذهب خليفه، به عنوان بالاترين مقام رسمى مسلمانان، محسوب مىشد، با اين حال، امور دينى بر عهده سازمانى به نام «مشيخت» بود كه شيخ اسلام رياست آن را بر عهده داشت. در سال ١٩٢٠ وزارت مشيخت، شريعت و اوقاف، جاى آن را گرفت. با اعلام جمهورى در سوم مارس ١٩٢٤ و خط مشى جدايى دين از سياست اين رژيم، وزارت مذكور منحل گرديد و سازمانى به نام رياست امور دينى (سازمان ديانت) تشكيل شد . اين سازمان وابسته به نخستوزيرى مىباشد. اولين رئيس آن فردى به نام محمد رفعت افندى برهچىزاده بود و اكنون رياست آن با محمد نورى ييلماز مىباشد. در ابتدا اين سازمان از رئيس، هيات مشاور و ماموران مركز تشكيل مىشد. در سال ١٩٢٧ رياست هيات بررسى مصاحيف (كتب)، مديريت مؤسسات دينى و واحدهاى مديريت ماموران، سجل، مديريت اوراق و تحريرات به آن پيوست. اين تغييرات تا سالهاى بعد همچنان ادامه يافت، تا اين كه با تصويب قانون اساسى ١٩٨٢ سازمان مذكور بدون شكل معرفى شد.
رياست امور دينى نهادى است كه در درون اداره عمومى كشور در قالب لائيسم و به دور از انديشهها و نظرات سياسى و با هدف استقرار حاكميت دولت لائيك، سركوب مقاومتها و طبق قوانين خاص انجام وظيفه مىنمايد. به طور كلى سازمان ديانت را مىتوان تشكيلاتى در دست دولت لائيك براى مهار مسلمانان دانست.ساختار سازمان رياست امور دينى
سازمان ديانت تشكيلات خود را در سه سطح مركز، شهرستانها و خارج از كشور مرتب نموده است.
الف. تشكيلات مركز
تشكيلات مركز عبارتند از: رئيس، معاون و واحدهاى زير;
١. واحدهاى اصلى
١ - ١. شوراى عالى امور دينى
اين شورا عالىترين مرجع تصميمگيرى و مشورتى سازمان است كه از يك رئيس و پانزده عضو و به تعداد كافى كارشناس تشكيل مىشود. خطمشى سازمان از طريق اين نهاد مشخص مىشود و پاسخ به اشكالات دينى بر عهده آن مىباشد. تحقيق و بررسى امور دينى و تصويب اجازه انتشار آثار سازمان بر عهده اين شورا مىباشد.
٢ - ١. مؤسسه بررسى قرآن
اين مؤسسه عهدهدار بررسى امور مربوط به انتشار قرآن است. به عبارتى، چاپ هر نوع قرآن به مجوز اين مؤسسه نياز دارد و بدون تاييد مؤسسه مذكور، انتشار قرآن، اعم از اين كه از طرف سازمان يا انتشارات ديگر باشد، ممكن نيست. اين مؤسسه در مورد قرآن تحقيقات علمى نيز انجام مىدهد.
٣ - ١. رياست دايره خدمات دينى
توضيح مسائل دينى بر عهده اين اداره است. مسائلى از قبيل تعيين اوقات نماز، ايام دينى، هلال ماه و... بر عهده اين اداره است.
٤ - ١. رياست آموزش دينى
اين دايره وظيفه آموزش دينى افراد شاغل در سازمان را بر عهده دارد. اين آموزش سالانه بوده و افراد آموزش ديده با هدف شغلى در كلاسها حضور مىيابند. امور مربوط به كلاسهاى قرآن نيز بر عهده دايره ياد شده است.
٥ - ١. رياست دايره حج
برنامهريزى و اجراى كليه امور مربوط به انجام حج و عمره حجاج بيتالله الحرام در داخل و خارج از كشور بر عهده اداره مذكور مىباشد. اين اداره در اجراى هدف ياد شده با ساير ارگانها و مؤسسات نيز همكارى مىكند.
٦ - ١. رياستبخش انتشارات دينى
انجام امور مربوط به انتشارات دينى (اعم از سمعى، بصرى، چاپ و..). بر عهده اين بخش است. اين اداره خدمات كتابخانهاى سازمان را نيز انجام مىدهد.
٧ - ١. رياست اداره روابط خارجى
ارائه خدمات دينى براى تركان (اعم از اتباع تركيه و كشورهاى ترك زبان) با دايره مذكور مىباشد. اجراى امور مرتبط با خدمات مذكور نيز با بخش فوق است. برگزارى سمينارها و تشكيل كلاس براى افراد اعزامى به خارج نيز بر عهده اين اداره است. راهنمايى هياتها، گروهها و افرادى كه از خارج آمدهاند و با سازمان مذكور ارتباط برقرار مىكنند نيز بر عهده اين بخشها است.٢. واحدهاى مشورتى و بازرسى
١ - ٢. اداره بازرسى
٢ - ٢. اداره مشاوره حقوقى
٣ - ٢. رياست اداره تحقيق، برنامهريزى و هماهنگى
٣. واحدهاى پشتيبانى
١ - ٣. رياست اداره پرسنلى (كارگزينى)
٢ - ٣. رياست اداره مالى - ادارى
٣ - ٣. مديريتبه كاراندازى سرمايه گردان
٤ - ٣. كارشناسى دفاع اجتماعى
٥ - ٣. مديريت روابط عمومى و مطبوعاتى
٦ - ٣. مديريت مركز اطلاعرسانى
٧ - ٣. مديريتخدمات فنى
ب. تشكيلات شهرستانها
تشكيلات سازمان امور ديانت در شهرستانها متشكل از مفتىگرىهاى استانها و شهرها و مديريتهاى مركز آموزش مىباشد.
١. مفتىگرىها
مراكز مفتىگرى در استانها و شهرستانها تشكيل مىشوند. در مفتىگرىهاى استانها، مفتى استان، معاون مفتى، مدير شعبه، واعظ، مدير كلاس قرآن، بازرس، كارشناس، متصدى معلم كلاس قرآن، امام خطيب، مؤذن، خادم مسجد و ديگر پرسنل لازم حضور دارند.
در مراكز مفتىگرى شهرستانها، مفتى شهرستان، واعظ، متصدى، كارشناس، معلم قرآن، امام خطيب، مؤذن، خادم مسجد و... مشغول به كار هستند.
٢. مديريت مراكز آموزش
، الازيق (Elazig) ، ارض روم، كاستامنو، قونيه، استانبول، مانيسا و ترابوزان مستقر مىباشند. در مراكز آموزش، افرادى چون مدير مركز، معلم، كارشناس، متصدى و... مشغول به كار مىباشند.
ج. تشكيلات خارج از كشور
سازمان ديانت در كشورهايى فعاليت دينى دارد كه اتباع تركيه در آنها زيادند يا ترك زبان هستند. تشكيلات سازمان در سفارتخانههاى تركيه با عنوان رايزنى امور دينى و در كنسولگرىهاى آن با عنوان وابسته امور دينى فعاليت مىكنند. رايزنىهاى امور دينى تركيه در آلمان، امريكا، استراليا، بلژيك، دانمارك، فرانسه، هلند، سوئيس، روسيه، آذربايجان، قزاقستان، قرقيزستان، ازبكستان، انگليس، مقدونيه و قبرس شمالى حضور دارند. وابستههاى امور دينى نيز در شهرهاى برلين، دوسلدورف، اسن، فرانفكورت، هامبورگ، هانور، كلن، كارلسروهه، مونيخ، نورنبرگ، اشتوتگارت، مونستر و ماينز آلمان، شهرهاى ملبورن و سيدنى استراليا، شهر دونته هلند، شهر ليون فرانسه، شهر نيويورك امريكا، شهر جده عربستان، نخجوان و كوستنس رومانى فعاليت دارند . در كشورهاى كانادا، نروژ، ليتوانى، اوكراين، مغولستان و گرجستان نيز ماموران سازمان به فعاليت دينى مشغول مىباشند (بدون اين كه عنوان رايزنى يا وابستگى داشته باشند). (٢)فعاليتهاى سازمان ديانت در داخل كشور تركيه
١. تشكيل نهاد عالى امور دينى
اين نهاد به عنوان عالىترين ارگان تصميمگيرى و مشورتى سازمان ديانت وظيفه پاسخگويى به سئوالات دينى مردم را دارد. سالانه حدود يك هزار سئوال دينى مكتوب و شفاهى به اين نهاد مىرسد. نهاد مذكور داراى كميسيونهاى فتوا، انتشارات دينى و مطبوعات، خدمات دينى و ارشادى و كميسيونهاى ديگرى از اين دست.
٢. برگزارى جلسات مشورتى دينى
اين جلسات با هدف روشن ساختن اذهان عمومى در مورد مسائل دينى تشكيل مىشود. سازمان ديانت از تاريخ تاسيس تا كنون، دو بار در سالهاى ٩٣ و ٩٨ در آنكارا چنين اجلاسهايى تشكيل داده است. در اجلاس ٩٨ از پاتريكهاى ارمنى، رومى، سريانى و فترى (مسيحيانى كه در دوره عثمانى كار ترجمه را عهدهدار بودند) خاخامهاى تركيه و تعدادى ديگر از خارج، جهتشركت در اين اجلاس دعوت شده بود. در اجلاس ٩٨ سه كميسيون تشكيل شده بود; كميسيون ديالوگ اديان، كميسيون حل مسائل ايجاد شده از تفسيرهاى مختلف دينى و كميسيون آموزش دينى، در اجلاس ٩٣ تصميم به تصويب اعضا رسيد. البته در اجلاسها برگزاركنندگان تلاش مىكنند تا راه را براى رسيدن به اهداف دولتى در جهت انحراف دين جامه عمل بپوشانند.
٣. ايجاد بناى مساجد براساس يك نقشه و طرح واحد
براساس قوانين سال ١٩٩٨، مساجد بايد با توجه به نياز و شرايط محل ساخته شوند و طرح آنها بايد از لحاظ منظر با ساير مساجد همگونى داشته باشد.
همچنين مساحت مساجد كوچك ٢٥٠٠ متر، مساحت مساجد متوسط ٥٠٠٠ متر و مساحت مساجد مركزى ١٠ هزار متر مربع خواهد بود.
٤. محول شدن اداره امور مساجد به سازمان ديانت
براساس قوانين جديد ساخت مساجد بايد با اجازه سازمان باشد، همچنين اداره امور مساجد بر عهده سازمان است. مساجدى كه بدون اخذ مجوز از سازمان جهتبرگزارى عبادت ساخته شوند، ظرف سه ماه به آن سازمان تحويل داده خواهند شد. اين امر، يعنى كنترل شديد رژيم بر مساجد به وسيله اين سازمان انجام مىگيرد. (٣)
٥. مركز تحقيق، توسعه و اسناد (GED_AR)
اين مركز وابسته به نهاد عالى امور دينى است كه در سال ١٩٩٦ تاسيس شد. اطلاعات مربوط به سازمان، فعاليتهاى سازمان، اوقات نماز، انتشارات سازمان، مسائل مربوط به حج، استفتائات دينى و خبرى از طريق شبكه اينترنت در اين مركز قابل دريافت مىباشد.
٦. خدمات دينى
سازمان ديانتبا رعايت اصول قانون اساسى و به دور از هرگونه نگرش سياسى، امر تبليغ و انتشار اصول عاليه دينى را وظيفه خود مىداند. هر چند در عمل وابستگى اين سازمان به نهاد حكومتى خود اصلىترين مانع در اين راه مىباشد. ارشاد و راهنمايى مردم در مورد امورى از قبيل اتحاد، برابرى، فداكارى، تعاون، برادرى، محبت، احترام، خوشبينى، حمايت و نيز امورى كه باعث ضعف در جامعه مىگردد مثل شراب، قمار، مواد مخدر، روابط غير اخلاقى و... برعهده اين نهاد است. فعاليتهاى دينى علاوه بر مساجد در مدارس، بيمارستانها، زندانها، كارخانجات، كوى دانشجويى، خانه سالمندان، مهدهاى كودك و... نيز انجام مىشود. برقرارى برنامههاى وعظ در ماه مبارك رمضان، ايام مبارك و ميلاد حضرت رسول (ص) از ديگر اقدامات اين سازمان است. البته در كشورى كه نهاد دينى مجرى تصميمات دولتى است و به دينستيزى خود مىبالد، اين اقدامات جز اعمالى براى كنترل و هدايت مطلوب جريانهاى اسلامى، هدفى نمىتواند داشته باشد.
٧. خدمات آموزشى
١ - ٧. فعاليتهاى آموزش دينى متعدد
برقرارى حدود ٣٦٨٣ كلاس آموزش قرآن حفظ سورههاى نماز و اطلاعات مختصر دينى، تهيه كاستهاى مربوط به قرآن، وعظ، فيلمهاى كارتونى آموزش دينى براى كودكان، سريال و فيلمهاى مستند، برنامههاى آماده براى پخش از راديو و تلويزيون، برنامههاى سمعى و بصرى، موسيقى مذهبى، پخش سمعى و بصرى برنامههاى دينى از كانالهاى تلويزيونى خصوصى و دولتى، بهويژه از كانال TRT در خلال ساعتهاى ٢١ - ٢٣ شنبهها، از جمله فعاليتهاى آموزشى اين سازمان است.
٢ - ٧. كلاسهاى ويژه آموزش پرسنل سازمان
آموزش پرسنل شاغل در مناطق مختلف سازمان در ٩ مركز آموزشى صورت مىگيرد. در مدت سه سال ٤٦٤٨ نفر در اين مراكز آموزش ديدهاند. همچنين دو مركز آموزشى استانبول و قونيه به عنوان مراكز آموزش ويژه تعيين شدهاند.
از سال ١٩٧٦ تا كنون تعداد ٥٣١ نفر در اين مراكز آموزش دينى ديدهاند. اين فارغالتحصيلان پس از يادگيرى تخصصى امور دينى با عنوان واعظ و مفتى منصوب مىشوند.
٣ - ٧. برقرارى كلاسهاى مربوط به اذان و خطابه
كلاسهاى مذكور با هدف آموزش اذانخوانى با صداى خوش و همچنين ايراد خطابه و تربيت امام خطيب تشكيل مىگردند. حدود ١٠٥١ مؤذن و ٥٦٧١ امام خطيب از اين كلاسها فارغالتحصيل شدهاند.
٨. نشستهاى ناحيهاى
سازمان ديانتبه منظور ارزيابى عملكرد خود و حل مشكلات، با شركت مفتىها، واعظان و ماموران دينى جلساتى در مناطق مختلف تشكيل مىدهد.
٩. فعاليتهاى مربوط به اول ماههاى قمرى و اوقات نماز
در پى كنفرانس ١٩٧٨ استانبول پيرامون مشخص ساختن اول ماههاى قمرى و همكارى رصدخانه قنديلى (Kanolili) ، اول ماههاى قمرى تا سال ٢٠٠٠ مشخص شد و به همراه اوقات نماز به صورت جداولى تهيه گرديده و به كشورهاى اسلامى و نواحى مختلف تركيه فرستاده شد. همچنين در شبكه اينترنت پروندهاى با عنوان Diyanet Web تشكيل شد كه اطلاعاتى پيرامون اوقات نماز، تعيين قبله نماز، تعيين صدساله آغاز اعياد رمضان و قربان، ايام مبارك، روزها و شبهاى دينى سال ١٩٩٩ و ٢٠٠٠، ايام تعطيلات رسمى و دينى سال، مقررات مربوط به تقويمها و... در آن موجود است.
١٠. گردهمايىها
اين بخش گردهمايى رؤسا و اعضاى هيات علمى دانشكدههاى الهيات را به منظور تبادل نظر در آنكارا شامل مىشود.
١١. آمارنامه
شامل تهيه كتاب آمار فعاليتهاى سازمان مىگردد.
١٢. برنامهريزى
در برگيرنده تنظيم برنامههاى كارى به طور سالانه است.
١٣. استفاده از ابزار روز
استفاده از رايانهها در تشكيلات با هدف تشريح در امور و ايجاد ارتباط هماهنگ.
١٤. تحقيقات
١٥. مبارزه با خرافات
يكى ديگر از فعاليتهاى سازمان ديانت مبارزه با خرافات و اوهام مىباشد كه به دلايل مختلف وارد اسلام شده است. هر چند سازمان اين اعتقادات را برخاسته از منابع مسيحى و يهودى يا دين تركان قبل از اسلام، طريقتهاى اهل سنت و نيز مذهب علوى مىداند، با اين حال با همين روش برخى از اعتقادات راستين بهويژه معتقدات شيعى را نيز زير سئوال مىبرد. تا كنون حدود ٧٠ نوع اعتقاد خرافى توسط اين سازمان شناسايى شده و تلاش براى از بين بردن آنها آغاز گرديده است از جمله اين اعتقادات مىتوان به موارد ذيل اشاره كرد:
١. صداى سگ، الاغ و جغد در هنگام اذان نشانه بدشانسى است.
٢. اعتقاد به تناسخ.
٣. جنگيرى، فالگيرى، دعاى تعويذ و نظربند.
٤. در زيارتگاهها و بر روى درختان گره زدن و كمك خواستن، نذر كردن، شمع روشن كردن و درخواستبرآورده شدن خواستها.
٥. شوم دانستن نظافت و انجام بعضى كارها مثل مسافرت در بعضى از ايام.
٦. گناه دانستن در شب ناخن گرفتن، ريش تراشيدن و آدامس جويدن.
٧. طواف دادن افراد غشى در روز جمعه به دور مسجد.
٨. فال گرفتن توسط كتابهاى ستارهشناسى.
٩. عطسه اگر فرد باشد شوم است.
١٠. ميان دو عيد نبايد عقد انجام داد.
١١. براى رفع سردرد خون قربانى به پيشانى ماليدن.
١٢. جارو نكردن خانهاى كه جنازه از آن خارج شده است.
١٣. حنا گذاشتن به دست و پا.
١٤. گذاردن كاغذ دعا و آيه قرآن در كفن مرده.
١٦. عبور عروس از روى قربانى.
١٧. تيراندازى به هنگام گرفتگى ماه يا خورشيد.
١٨. بريدن مقدارى از كفن مرده براى باريدن باران.
١. سند شماره ٥٤٢٥فعاليتهاى سازمان ديانت در خارج كشور
همان گونه كه ديديم سازمان فعاليتهاى خود را به كشورهايى اختصاص داده است كه اتباع تركيه در آن زيادند مثل كشورهاى مهاجرپذير اروپايى ياكشورهاى ترك زبان مانند كشورهاى آسياى ميانه و قفقاز. لذا ما نيز اين فعاليتها را در دو بخش بررسى مىكنيم:
الف - فعاليتهاى سازمان در كشورهاى غربى
١. فعاليت در مساجد
سازمان با استفاده از ٧٩٥ نفر مبلغ دينى موقت در ١٢٠٠ مسجد در كشورهاى اروپايى فعاليت دارد، در كنار امامت نماز و وعظ و نصيحت، در برگزارى كنفرانسها نيز با تركان مقيم اروپا همكارى به عمل مىآيد.
٢. فعاليتهاى آموزشى و اجتماعى
مبلغان سازمان در خصوص آموزش دينى و برگزارى جلسات قرآنى به حدود ٥٥ هزار كودك ترك فعاليت مىنمايند. اين كلاسها در انجمنهاى ترك تشكيل مىشوند.
در انجمن مذكور در كنار آموزشهاى دينى، آموزشهاى خياطى، گلدوزى، كامپيوتر، زبان خارجى و تركى و... به علاقمندان آموزش داده مىشود. مبلغان دينى امر عيادت از بيماران و زندانيان و مراجعه به منازل را هم با هدف حمايت و رفع مشكلات آنها عهدهدار مىباشند.
تركانى كه در خارج از كشور فوت مىكنند دفن جنازه آنها با همكارى نمايندگان سازمان انجام مىگيرد. مبلغان دينى در مراسم ازدواج، ختنه و... هموطنان ترك در كشورهاى خارجى شركت كرده، احساسات دينى و ملى آنها را تقويت مىكنند.
ب - فعاليتهاى سازمان در كشورهاى ترك زبان
١. خدمات دينى
١٥٥ نماينده دينى، ٣٩ معلم دينى، ٢ رايزن دينى و ٢ وابسته دينى خدمات دينى به مسلمانان و تركهاى ساير كشورها ارائه مىدهند.
٢. فعاليتهاى آموزشى
با فروپاشى شوروى سابق، كشورهاى ترك زبان آسياى ميانه و قفقاز پذيراى فعاليتهاى سازمان گرديد اين فعاليتها عبارت بودند از:
الف - ايجاد دانشكده الهيات باكو (٩٣ - ١٩٩٢)
تعداد دانشجويان اين دانشكده ٢٨٠ نفر مىباشد كه اولين گروه فارغ التحصيلان آن در سالهاى ٩٧ - ١٩٩٦ از دانشگاه وارد جامعه شدند. مدرسه ترك - باكو در كنار اين دانشكده با حضور ١٧٧ نفر دانشآموز نيز فعاليت دارد.
ب - افتتاح دانشكده الهيات در شهر OSH قرقيزستان با همكارى دانشگاه آنكارا در سالهاى ٩٤ - ١٩٩٣
اين دانشكده به صورت مشترك مىباشد. كلاسهاى آمادگى و سال اول در تركيه و سالهاى دوم و سوم و چهارم آن در دانشگاه OSH قرقيزستان برگزار مىشود. تعداد دانشجويان آن ٢٢٠ نفر است.
ج - افتتاح دانشكده الهيات در دانشگاه مختومقلى تركمنستان در سال ٩٥ - ١٩٩٤
دانشكده مزبور توسط دانشگاه Uludag اداره مىشود. كلاسهاى آمادگى و كلاسهاى اول آن در تركيه و بقيه در عشقآباد برقرار مىشود. تعداد دانشجويان آن ١٠٠ نفر است. ساختمان دانشكده و خوابگاه توسط نياز ديانتساخته شده است.
د - افتتاح يك مدرسه در نخجوان با ٨٧ نفر دانشآموز همراه با برنامههاى وسيع دينى توسط بنياد ديانت تركيه در سال ٩٥ - ١٩٩٤
ه - افتتاح مدرسه دينى كمال آتاتورك در شهر Kostence رومانى در سال ١٩٩٦
تامين معلم و امكانات درسى آن بر عهده سازمان ديانت مىباشد براساس توافق بين دو كشور رومانى و تركيه، فارغ التحصيلان مدرسه مذكور نيازهاى اقليت ترك - مسلمان آن كشور را برطرف خواهند كرد.
و افتتاح دانشكدههاى الهيات در افغانستان و داغستان در ٩٧ - ١٩٩٦
كلاسهاى آمادگى دانشجويان اين دانشكدهها در دانشگاه سليمان دميرل و «ارجيس» تركيه برگزار مىشود.
ز - افتتاح دانشكده الهيات در قرقيزستان در سال تحصيلى ٩٨ - ١٩٩٧
اين دانشكده با همكارى دانشگاه قرقيزستان و دانشگاه الهيات دانشگاه سلجوقى تركيه اداره مىشود، تعداد دانشجويان آن در مرحله آمادگى و كلاس اول ٥٦ نفر بود.
ح - ايجاد سه مدرسه امام خطيب و انستيتوى عالى اسلام در بلغارستان
كليه نيروها و امكانات مدارس مذكور از طرف سازمان ديانت تركيه تامين شده است. كتابهاى آن نيز با همكارى نخستوزير و بنياد ديانت تركيه منتشر شده است.
٣. ايجاد مساجد
الف - مسجد قاضى ارطغرل در عشق آباد
بناى مسجد مذكور در جريان سفر سليمان دميرل به تركمنستان در سال ١٩٩٢ مطرح شد و امور آن به سازمان ديانت محول گرديد. ساختمان مسجد ياد شده در زمينى به مساحت ٢٧ هزار متر مربع در سال ١٩٩٣ آغاز گرديد. عمده هزينه مسجد كه داراى يك مركز فرهنگى نيز مىباشد توسط سازمان ديانت تامين گرديد. ظرفيت آن حدود ٥ هزار نفر است. افتتاح مسجد و مركز فرهنگى مذكور در سال ١٩٩٨ با حضور رييس جمهورى تركيه و تركمنستان انجام شد. مسجد داراى چهار نيم قبه، چهار مناره و صحن مىباشد.
ب - مسجد نورالدين ارسين پاشا در قبرس
اين مسجد در شهر گيرنه (Girne) قبرس شمالى با طرح معمارى ترك - عثمانى و با دو مناره در ١٩٩٩ افتتاح گرديد ظرفيت آن ٦٠٠ نفر است.
علاوه بر اين فعاليتها، سازمان يك سرى اقدامات در راستاى ارتباطات بينالمللى انجام داده است كه خود عبارتند از:
ج - برگزارى سمينارهاى بينالمللى علمى و دينى در تركيه
١. سمينار شوراى دينى ١٩٩٣
٢. سمينار شوراى دينى ١٩٩٨
٣. سمينار شوراى اسلامى اوراسيا (١) ١٩٩٥
٤. سمينار شوراى اسلامى اوراسيا (٢) ١٩٩٦
٥. سمينار شوراى اسلامى اوراسيا (٣) ١٩٩٨
د - مشاركت در سمينارهاى بينالمللى در تركيه
١. كنفرانس دعوت به وجدان
٢. سمپوزيوم بينالمللى تسامح (تساهل)
٣. كنفرانس اسكان سازمان ملل
ه - شركت در كنفرانسهاى خارج از تركيه
١. در سطح رياستسازمان:
١. ١. كنفرانس «وزراى امور دينى كشورهاى اسلامى» در رباط ١٩٩٤
٢. ١. كنفرانس «تقريب مذاهب اسلامى» در تهران ١٩٩٦
٣. ١. كنفرانس «شوراى عالى امور اسلامى» در قاهره (هشتمين كنفرانس) ١٩٩٦
٤. ١. كنفرانس «شوراى عالى امور اسلامى» در قاهره (دهمين كنفرانس) ١٩٩٨
٢. در سطح نمايندگان سازمان:
١. ٢. سمپوزيوم «روشنفكرى بين الاديان» در اسرائيل ١٩٩٧
٢. ٢. كنفرانس «صلح اسم خداست; خدا، انسان، خلق» در بلژيك ١٩٩٨
٣. ٢. كنفرانس «كليسا و سالخوردگان» در واتيكان ١٩٩٨
٤. ٢. كنفرانس «يكسانسازى تاريخ هجرى و اعياد اسلامى» در عربستان ١٩٩٨
٣. مسابقات بينالمللى قرآن كريم:
١. ٣. براى اولين بار در تاريخ ١٩٩٧ مسابقه بينالمللى قرآن كريم در داخل تركيه انجام شده در اين مسابقه ٣٧ نفر از ٢٠ كشور شركت كرده بودند.
٢. ٣. در خارج از تركيه: در مسابقات برگزار شده در كشورهاى اسلامى (ايران، مصر، عربستان، مالزى، پاكستان، امارات عربى متحده و..). در خلال سالهاى ٩٩ - ٩٥ قاريان ترك نيز شركت داشتهاند.
و - جمع آورى كمكهاى مردمى
سازمان ديانت در راستاى جمعآورى كمكهاى مردمى به آسيبديدگان داخل و خارج در چندين مورد اقدام به تشكيل پايگاههاى جمعآورى كمكها نموده است.
١. پناهندگان عراق ١٩٩١
٢. مردم جمهورىهاى تازه استقلال يافته ١٩٩١
٣. بهمنزدگان جنوب شرقى تركيه ١٩٩٢
٤. زلزلهزدگان زنجان ١٩٩٢
٥. آسيبديدگان بوسنى و هرزگوين ١٩٩٢
٦. آسيبديدگان سيل پاكستان ١٩٩٢
٧. ساختمان مسجد توكيو ژاپن ١٩٩٨ - ١٩٩٣
٨. ساختمان مسجد عشقآباد تركمنستان ١٩٩٤
٩. آسيب ديدگان كوزوو ١٩٩٨
و....
ز - برگزارى سه اجلاس مشترك دينى
اين اجلاسها در راستاى يافتن راهحلهاى مشورتى در خصوص خدمات دينى با كشورهاى ترك زبان آسياى ميانه و كشورهاى قفقاز - بالكان و جمعيتهاى ترك - مسلمان ساير مناطق صورت گرفت.
ح - مركز تحقيق و گفتوگوى بينالمللى
اين مركز بهدنبال مصوبه اجلاس «اسلام اوراسيا» توسط سازمان ديانت، ايجاد شد برقرارى نشستهاى پىدرپى با صاحبنظران اديان ديگر از وظايف اين مركز مىباشد همچنين ابراز تبريك عيد ميلاد مسيح (ع) نيز برعهده اين مركز مىباشد. در كنگره سال ١٩٩٩ مقرر شد اقدامات زير صورت گيرد.
١. برگزارى كنگرهاى در سال ٢٠٠٠ با عنوان «قرن ٢٠٠٠ عصر ايمان» [اين كنگره در خرداد ١٣٧٩ برگزار شد].
٢. تهيه اطلاعات مربوط به تركيه به صورت سمعى - بصرى براى ميهمانان خارجى از طريق پيگيرى فعاليتهاى دنياى مسيحيت و انتشارات لازم.
٣. آگاهسازى توريستهاى دنياى مسيحيتبا تكيه بر مهمانپرورى سنتى تركيه و اصول خوشبينانه دين اسلام.
ط - فعاليتهاى انتشاراتى
اين سازمان در مورد مسائل دينى فعاليتهاى انتشاراتى، سمعى و بصرى و... را به صورت مداوم انجام مىدهد به طورى كه تا كنون ٤٣٤ اثر در زمينههاى علمى، ادبى، آموزشى، مرجع، عمومى، كودك، بزرگان ترك، كتابهاى جيبى و آثار هنرى منتشر ساخته است.
همچنين انتشارات با هدف حراست و گسترش فرهنگ تركى حدود ٣ ميليون اثر را به ١٤ زبان (تركى، عربى، انگليسى، آلمانى، فرانسوى، آذرى، قزاقى، ازبكى، قرقيزى، تاتارى، تركمن، روسى، آلبانيايى و گرجى) منتشر ساخته و به كشورهاى مختلف ارسال داشته است. (٤)
در پايان ١٩٩٩ چاپ و انتشار يك ميليون اثر ديگر نيز برنامهريزى شده بود. تقويم ١٢ برگى نيز در حدود ٥/٢ ميليون عدد چاپ گرديد. تقومهاى ديوارى مذكور در كشورهاى اروپايى و امريكايى و همچنين در داخل كشور توزيع مىشود.
سازمان علاوه بر آثار مذكور، ماهنامه، مجله كودكان و فصلنامه نيز دارد. اين آثار به طور مرتب منتشر و توزيع مىگردند. بروشورهايى نيز با عنوان «اسلام، راه سعادت» با تيراژ ٦٠٠ هزار و «مساجد ما» با تيراژ ٢٤٥ هزار نسخه منتشر مىگردد. اين بروشورها رايگان مىباشد.
ى - فعاليتهاى مربوط به حج و عمره
كليه امور مربوط به حج از سال ١٩٧٩ به سازمان ديانت محول شده است. آژانسهاى سياحتى مطابق مصوبه هيئت وزيران مىتوانند زير نظر سازمان ديانت امر انتقال و انجام امور مربوط به اعزام حجاج به عربستان را عهده دار گردند. اين سازمان در مورد حجاج كشورهاى ديگر نيز به مقامات عربستان توصيههاى لازم را مىنمايد. ارائه خدمات بهداشتى نيز از اقدامات سازمان براى حجاج بيت الله الحرام مىباشد. سازمان در شهرهاى مكه و مدينه و عرفات و منى مراكز بهداشتى مستقر مىكند اين مراكز كليه معالجات حتى اعمال جراحى را انجام مىدهند. حجاج كشورهاى ديگر نيز مىتوانند از اين خدمات استفاده كنند. انجام عمره از سال ١٩٨٤ نيز به سازمان ديانت واگذار شد كه امور آن مقيد به زمان و مكان خاصى نيست. (٥)طرحهاى سازمان براى آينده
١. برگزارى سومين اجلاس دينى سازمان در سطح بينالمللى در تاريخ ٢٠٠٣;
٢. انتشار معانى قرآن كريم و ترجمه آن به زبانهاى تركى جمهورىهاى ترك زبان آسياى ميانه و قفقاز;
٣. انتشار فصلنامه «اوراسيا - ديانت» به زبان تركى و لهجههاى تركى براى جمهورىهاى آسياى ميانه، بالكان - قفقاز;
٤. برگزارى سمپوزيومى با هدف پاسخگويى به اشكالات اتباع ترك در كشورهاى خارج در زمينههاى دينى و ملى;
٥. معرفى كتب موجود در كتابخانه سازمان ديانت از طريق تلفن و اينترنتبراى جهانيان;
٦. برگزارى كنگره «قرن ٢٠٠٠، عصر ايمان» در خرداد ٧٩;
٧. تاسيس مسجدى در توكيو در زمينى به مساحت ٥/٧٣٢ متر مربع با امكانات جنبى از قبيل سالنهاى نمايش و پذيرش، دفتر، كتابخانه، لژمان، مهمانخانه و فروشگاه. اين مسجد ٧٠٠ نفر ظرفيتخواهد داشت.نتيجه
با بررسى فعاليتها و اقدامات سازمان ديانت تركيه به مسائلى برخورد مىكنيم كه شايسته تامل است: اولا اين سازمان كه زائيده يك رژيم لائيك است، نه در خدمت اسلام، كه تلاشى است در جهتبه خدمت آوردن اسلام براى نيل به مقاصد و اهداف رژيم «كمالى». رژيم با در دست گرفتن كنترل امور دينى كشور در پى آن است كه تز جدايى دين از سياست را از زبان همان روحانيون وابسته به جامعه مسلمان تلقين كند. از سوى ديگر با در دست داشتن شريانهاى مالى امور دينى و دادن حقوق به روحانيون، آنها را در كنترل خود داشته باشد و مخالفتهاى احتمالى را نابود كند. از آنجايى كه سياست نظام موجود به انزوا كشانيدن جريانهاى اسلامى سازمان با منحرف ساختن اصول دينى سعى در متزلزل كردن بنيانهاى اعتقادى مردم دارد، محمد نورى پيلماز در ضمن يك سخنرانى در فروردين سال ١٣٧٦ مىگويد: «خرافههاى دين ما از اعتقادات مردم سرزمينهاى ديگر وارد شده; است از تثليت مسيحيت و مردهپرستى، مقبره پرستى، زنده دانستن مردگان و قرآن خواندن براى مردگان و امثال آن كه از ايران آمده است.» اين جملات در عين عناد نسبتبه ايران و تشيع، تلاشى در جهت ايجاد ترديد در اصول اعتقادى مسلمانان نيز مىباشد.
ثانيا همان گونه كه مىدانيم يكى از سياستهاى نظام لائيك تركيه پان تركيسم و پان تورانيسم مىباشد. با نگاهى به فعاليتهاى دينى سازمان ديانت متوجه مىشويم كه اين فعاليت غالبا در كشورهاى ترك زبان آسياى ميانه و قفقاز يا جمعيتهاى ترك موجود در كشورهاى ديگر مىباشد، يعنى اين فعاليتها تلاشى ديگرى در خدمتبه اميال نظام حكومتى مىباشد.
ثالثا تركيه بهدليل تمايل شديد ورود به اتحاديه اروپا سعى در جلب توجه غرب و امريكا دارد. سردمداران آنكارا تلاش دارند خود را به عنوان الگوى اسلام ميانهرو (ميان تهى) جلوه دهند امرى كه غرب بدان بسيار علاقمندان است و به تركيه به عنوان پيشرو نرمش دينى در خاورميانه مىنگرد اگر كشورهاى آسياى ميانه و خاورميانه الگوى تركيه را دنبال كنند غرب ديگر هيچ احساس خطرى از جانب اسلام نخواهد داشت. لذا تركيه براى گسترش نفوذ خود در آسياى ميانه به شدت در مقابل ايران خواهد ايستاد.
رابعا سازمان ديانتبا استفاده از نشريات خود سعى در تلقين افكار و عقايد ناصواب در مورد پيدايش شيعه دارد. شيعه به عنوان يك فرقه دينى كه نظرات مخالفى با اهل تسنن دارد مورد دشمنى نيست. دشمنى با تشيع بيشتر به خاطر ماهيت ظلمستيزى آن مىباشد. استكبار و استعمار در طول تاريخ هميشه شاهد آن بوده است كه بيشترين انقلابها از سوى شيعيان بوده است. هماكنون نيز مقاومتحزب الله لبنان و انقلاب اسلامى ايران نيز مقاومت مردم شيعه عراق در مقابل حكومتبعث اين ترس را افزوده است. لذا سازمان ديانتسعى دارد باجريحهدار كردن اعتقادات شيعى از نفوذ آن در تركيه و آسياى ميانه جلوگيرى كند.سازمان ديانت از نگاه آمار
الف - اعضاء كادر سازمان ديانت
محل تعداد (نفر)
مركز ١٢٠١
شهرستانها ٨٧٢٤٣
خارج از كشور ٤٩
جمع ٨٨٤٩٣
ب - سطح تحصيل پرسنل سازمان
ميزان تحصيلات تعداد (نفر) درصد
تحصيلات عالى ١٧٧٣٠ ٢٥/٢٢
تحصيلات متوسطه ٥٩٢٨٥ ٤/٧٤
ابتدايى ٢٦٧٠ ٣٥/٣
جمع ٧٩٦٨٥ ١٠٠
ج - پرسنل شاغل در فعاليتهاى اجتماعى و فرهنگى
نوع فعاليت تعداد
موسيقى ٨٩ نفر
ورزش ٨٩ نفر
داور ورزش ٤٠ نفر
هنر خط ٨٢ نفر
د - آثار منتشر شده به زبانهاى تركى و ٣ زبان گرجى، آلبانيايى و روسى
زبان تعداد كل
آذرى ٤٣٠ هزار
قزاقى ٣٢٥ هزار
ازبكى ٣٣٥ هزار
تركمن ٣٢٥ هزار
قرقيزى ٢٤٥ هزار
تاتارى ٢٤٥ هزار
گرجى ١٤٥ هزار
آلبانيايى ٩٥ هزار
روسى ٦٠ هزار
جمع ٠٠٠/١٤٠/٢ نسخه
ه - بودجه
بودجه كل سازمان ديانت در سال ١٩٩٩ ٠٠٠/٠٠٠/٧٦٠/١٧٢ ليره ترك
و - تعداد افراد اعزامى به حج توسط سازمان خلال ٩٩ - ١٩٧٠
سال تعداد
١٩٧٠ ٥٦٥٧٨ نفر
١٩٨٠ ٢٥٦٤٤ نفر
١٩٩٥ ٦٠٠٠٠ نفر
١٩٩٩ ٦٥٠٠٠ نفر
ز - مراكز آموزش سازمان و ظرفيت آنها در سال ١٩٩٧
مركز تعداد
ايتاليا ١٢٠ نفر
بولو ١٠٠ نفر
مانيسا ١٢٠ نفر
الازيق ٢٠٠ نفر
كاستامونو ٢٠٠ نفر
ارزروم ١٥٠ نفر
ترابوذان ١٥٠ نفر
استامبول ٦٠ نفر
قونيه ٥٠ نفر
جمع ١١٥٠ نفر
ح - تعداد مساجد
١. مساجد داراى كادر سازمان ٦٣٥٠٤
٢. مساجد بدون كادر ١٠٢٦٨